अमेरिकी आक्रमणमा ५ सर्वसाधारणको मृत्यु भएको इरानको दाबी, युद्धविराम संकटमा

तेहरान । सामरिक रूपमा निकै संवेदनशील मानिने स्ट्रेट अफ होर्मुजमा अमेरिका र इरानबिचको तनाव फेरि तीव्र रूपमा बढेको छ। इरानले मंगलबार अमेरिकामाथि गम्भीर आरोप लगाउँदै अमेरिकी सेनाले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा सर्वसाधारण चढेका डुङ्गाहरूमा आक्रमण गरी ५ जना नागरिकको हत्या गरेको दाबी गरेको छ।

यसअघि अमेरिकी सेनाले इरानको ‘इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स’ (आईआरजीसी) का हतियारधारी डुङ्गाहरूमाथि कारबाही गरेको दाबी गरेको थियो, जसलाई इरानले पूर्ण रूपमा खारेज गरिदिएको हो।

अमेरिकी एडमिरल ब्राड कुपरले सेन्ट्रल कमान्डका सैनिकहरूले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा फसेका जहाजहरूलाई बाहिर निकाल्ने अमेरिकी अभियानमा अवरोध सिर्जना गर्न खोज्ने ६ वटा आईआरजीसीका डुङ्गाहरूलाई डुबाइदिएको बताएका थिए। पछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सो संख्या ७ पुर्‍याएका थिए। अमेरिकाले ‘प्रोजेक्ट फ्रिडम’ नाम दिएर चलाएको यो सैन्य अभियानले गत अप्रिल ८ मा दुई देशबिच भएको नाजुक युद्धविरामलाई संकटमा पारेको छ भने सो क्षेत्रमा पुनः युद्ध भड्किने खतरा बढाएको छ।

इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यम आईआरआईबीले एक अज्ञात सैन्य कमान्डरलाई उद्धृत गर्दै अमेरिकी दाबीमाथि तेहरानले अनुसन्धान सुरु गरेको जनाएको छ। अनुसन्धानका क्रममा आईआरजीसीको कुनै पनि डुङ्गामा क्षति नपुगेको तर अमेरिकी सेनाले ओमानको खसाब तटबाट इरानतर्फ आउँदै गरेका सर्वसाधारण बोकेका दुईवटा साना डुङ्गामाथि सोमबार आक्रमण गरेको भेटिएको इरानको दाबी छ।

उक्त आक्रमणमा परेर दुवै डुङ्गा ध्वस्त भएको र ५ जना सर्वसाधारण यात्रु मारिएको भन्दै इरानी कमान्डरले यस ‘अपराध’ का लागि अमेरिकाले जवाफदेही हुनुपर्ने चेतावनी दिएका छन्। यस विषयमा अमेरिकी सेनाले हालसम्म कुनै औपचारिक टिप्पणी गरेको छैन।

यो तनावपूर्ण परिस्थिति अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले स्ट्रेट अफ होर्मुज खुला गराउन बल प्रयोग गरिरहेका बेला सिर्जना भएको हो। गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको आक्रमणपछि इरानले यो महत्त्वपूर्ण सामुद्रिक मार्ग पूर्ण रूपमा बन्द गराएको थियो।

विश्वको कुल तेल आपूर्तिको झन्डै पाँच भागको एक भाग यही स्ट्रेट अफ होर्मुज भएर ओसारपसार हुने गर्दछ। यो मार्ग बन्द हुँदा विश्वभर इन्धन र रासायनिक मलको मूल्य अत्यधिक बढेको छ भने विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी र खाद्य संकटको डर पैदा भएको छ। इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्दै अमेरिका र इजरायलले पुर्‍याएको क्षतिको क्षतिपूर्ति स्वरूप ट्रान्जिट शुल्क उठाउन पाउनुपर्ने अडान राख्दै आएको छ।

सोमबार मात्रै इरानी सेनाले अनुमतिबिना यो जलमार्ग पार गर्न खोज्ने व्यावसायिक जहाजहरूको सुरक्षाको ग्यारेन्टी नहुने चेतावनी दिएको थियो। साथै अमेरिकी सेना यस क्षेत्रमा प्रवेश गरे आक्रमणको सामना गर्नुपर्ने चेतावनी पनि दिइएको थियो।

यही तनावका बिच संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) ले इरानले आफ्नो एक तेल ट्याङ्करमा ड्रोन आक्रमण गरेको र आफ्नो भूमिमा १५ वटा ब्यालिस्टिक मिसाइल तथा ४ वटा ड्रोन प्रहार गरेको आरोप लगाएको छ। यूएईका अनुसार ती आक्रमणहरूका कारण पूर्वी एमिरेटको फुजैरास्थित एक ठूलो तेल रिफाइनरीमा भीषण आगलागी हुनुका साथै तीन जना भारतीय नागरिक घाइते भएका छन्।

इरानको अर्ध–सरकारी समाचार संस्था आईआरआईबीले यस घटनालाई अमेरिकी सैन्य दुस्साहसको परिणाम भन्दै बचाउ गरेको छ। इरानी अधिकारीहरूले उल्लेखित तेल सुविधाहरूमा आक्रमण गर्ने आफ्नो कुनै पूर्व–योजना नरहेको र स्ट्रेट अफ होर्मुजको प्रतिबन्धित क्षेत्रबाट जबर्जस्ती जहाजहरू पास गराउने अमेरिकी कदमका कारण यो दुर्घटना निम्तिएको बताएका छन्।